آتشکده گره

در كنار آبي رودخانه و بر بلنداي تپه اي در نزديكي روستاي بالاده در شهرستان كازرون، آتشكده اي به نام آتشكده ي جره، هنوز هم سرپاست. بي گمان نمي توان از كنار برخي چيزها، ساده، گذشت، يكي از آنها، بناهايي تاريخي همچون آتشكده ي جره، است كه به گواهي تاريخ، پيرامون آن، شهري بوده است، اما ديگر از آن شهر خبري نيست اما آتشكده هنوز هم برجاي است و پا در ركاب تاريخ كرده و ستون به خاك تفديده ي تپه سپرده است.آتشكده ي جره را از سنگ و ملات گچ ساخته اند و مي گويند كه اين آتشكده يكي از ده آتشكده اي است كه به دستور <<مهرنرسي>>، وزير بهرام پنجم، ساخته شده است.البته يكي از چيزهاي ديگري كه بايد درباره ي اين آتشكده دانست اين است كه آتشكده ي جره در جايي و در مكاني بنا شده كه از نگاه تاريخي پيشينه اي بسيار دارد به ويژه در زمان ساسانيان.اين آتشكده ميان شاپور تا فيروزآباد بنا شده است، در گستره اي كه آن را مي توان پايتخت ساسانيان و يا سرآغاز شكل گيري ساسانيان به شمار آورد.آتشکده ي جره را با سنگ های تراش خورده و با نمایی محدب به بلنداي(:ارتفاع) ١٤ متر، بنا گذاشته اند. درگاه هایي گسترده و سقفي با معماري ويژه دارد كه بي گمان از برجستگي هاي اين آتشکده است هرچند كه سال هاست آتشي در آن، زبانه نمي كشد اما شكوهش را بايد ديد.

آتشکده جره را با سنگshy;های تراش خورده و با نمایی محدب بنا نهادهshy;اند. وجود درگاهshy;های وسیع و شکل خاص سقف آن نیز از دیگر ویژگیshy;های خاص معماری آن محسوب میshy;شود. بسیاری بر این عقیده shy;اند که آتشکده جره یکی از چارطاقshy;های اربعهshy;ی معروف است که توسط >>مهرنارسه<< (یکی از قدرتمندترین و متنفذترین شخصیتshy;ها در میان بزرگان عصر ساسانی) بنا نهاده شده است.طبق مستندات تاریخی مهرنارسه در جره و دشت بارین (برخی معتقدند همان دشتshy;برم) بناهای متعدد و باشکوهی را برپا کرد و آتشکدهshy;ای را نیز در >>آبshy;روان<< که تا چند قرن پس از انقراض ساسانیان هنوز برپا بود، ساخت. همچنین وی در نزدیکی همان منطقه چهار ده دیگر را آباد کرد و در هر کدام از آنها آتشکدهshy;ای را بنا نهاد و یکی را به نام خود (>>فرامرزاورخذایا<< (خداوندا مرا بالا ببر)) نامید و سه آتشکدهshy;ی دیگر را به نام سه تن از فرزندانش نامگذاری نمود.کارداران<< واقع در منطقهshy;ی فراشبند، >>ماگشنسپان<< واقع در نزدیکی کازرون و >>زروانداذان<< در منطقهshy;ی جره، آتشکدهshy;هایی هستند که مهرنارسه بنا نهاد و بنا بر اعتقاد بسیاری از باستانshy;شناسان چهارطاقیshy;های موجود در فراشبند و کازرون و جره همان آتشکدهshy;های این شخص متنفقذ دوران ساسانی هستند.آتشکده جره صرفنظر از کاربرد چهارطاقی به عنوان آتشکده یا هر نام دیگر، سازوکار خاص تقویمی و گاهشماری جالب توجهی دارد. با بررسی و شناخت بهتر این سازوکار به وضوح درمیshy;یابیم که ساخت چنین بناهایی نشانهshy;ای است از دانش و علوم دقیق در ایرانshy;باستان، دانشی که در طی هزاران سال به جای آنکه بر آن افزوده شود، از یادها رفته و به فراموشی سپرده شده است.

برای معرفی و شناخت سازوکار ذکر شده در آتشکده جره کازرون ابتدا بایستی مقدمهshy;ای در خصوص گردش ظاهری خورشید و کاربرد آن برای سنجش زمان و تنظیم تقویم خورشیدی را مرور نمود.برای سنجش آغاز سال و آغاز فصل با استفاده از آتشکده جره بایستی از گوشهshy;ها و زوایای داخل آن استفاده کنیم. رصد و سنجش سایهshy;ها در حدود 20دقیقه پس از طلوع خورشید انجام میshy;شود. چرا 20دقیقه پس از طلوع خورشید و نه دقیقاً بلافاصله پس از طلوع خورشید؟ به این خاطر که هنگام طلوع خورشید، پرتوهای آن بیشترین مسافت را در جو طی میshy;کند و احتمال اینکه گرد و غبار موجود در جو و در افق و نیز مه صبحگاهی مانع از رسیدن پرتوهای خورشید به آفتابshy;سنجshy;ها شود، بسیار زیاد است. در نتیجه رصد سایهshy;ها را دقایقی پس از طلوع خورشید انجام میshy;دادند.پرتوهای خورشید بامدادی در نخستین روز از هر فصل در امتداد خطوط مشخص شده در نقشه میshy;تابند. (خطshy;ها مرز میان آفتاب و سایه را نشان میshy;هند.) بنابراین مطابق نقشه مربوط به پلان آتشکده جره هنگامی که پرتوهای بامدادی خورشید در مسیر AB واقع شوند و شخص ناظر به گونهshy;ای بایستد که در فاصله چندمتری از آتشکده و در امتداد خط مذکور بتواند طلوع آفتاب را دقیقاً در فاصلهshy;ی اندک میان زوایای داخلی دو پایهshy;ی آتشکده مشاهده نماید، شب یلدا پایان یافته و فصل زمستان آغاز میshy;شود.همچنین اگر پرتوهای بامدادی خورشید در مسیر CD واقع شوند و شخص ناظر به همان شیوهshy;ی مذکور طلوع آفتاب را این بار از زوایای داخلی دو پایهshy;ی دیگر مشاهده نماید، میshy;تواند دریابد که فصل تابستان آغاز شده است.اما نکتهshy;ی حائز اهمیت و حساس دیگر مربوط به رصد کردن طلوع خورشید صبحshy;گاه پاییز و بهار است که به خصوص در ایران باستان اهمیت ویژهshy;ای داشته است. چراکه جشن نوروز از برجستهshy;ترین جشنshy;های ایرانیان به شمار میshy;آمده و تعیین زمان دقیق آن حساسیتshy;های خاص خود را داشته است.

اسرار کاوش...